کالبدشکافی «پرونده باز» در گفتوگو با محسن یزدی؛
مذاکره نه خوب است و نه بد؛ ادامه جنگ است
محسن یزدی، تهیه کننده مستند «پرونده باز»، به واکاوی ریشههای دشمنی آمریکا، چالشهای مذاکره و لکنتِ مزمن رسانهها در تبیین منافع ملی پرداخت.
به گزارش روابط عمومی مرکز هنری رسانه ای نهضت، مجموعه مستند ۵ قسمتی «پرونده باز» به تهیهکنندگی محسن یزدی، در روزهایی روی آنتن شبکه افق رفته است که فضای جامعه میان دوگانه «جنگ و مذاکره» در نوسان است. این مستند با نگاهی خطی و وقایعنگارانه، از دوران مصدق تا دولت دوم روحانی را قاب گرفته تا پاسخی برای یک پرسش کلیدی بیابد: چرا با وجود حسننیتهای مکرر ایران، پرونده رابطه با آمریکا همچنان «باز» مانده است؟
از «رابطه ایران و آمریکا» تا قاب مستند
یزدی جرقه اولیه ساخت این مستند را مطالعه کتاب «رابطه ایران و آمریکا» نوشته جان قزوینیان دانست و اظهار داشت: «وقتی وقایع تاریخی را به صورت تایملاین و بدون پیشفرض کنار هم میگذارید، به نتایج عجیبی میرسید. ما در این مستند تعمداً گرایشهای سیاسی رؤسای جمهور از هاشمی و خاتمی تا احمدینژاد و روحانی را کنار گذاشتیم تا ببینیم فارغ از شعارها، در عالم واقع چه رخ داده است.» وی افزود: «سوال اصلی اینجاست که چرا رسانههای بیگانه و برخی ناظران، ایران را مقصر اصلی بنبستها میدانند؟ در حالی که اسناد نشان میدهد ما در قبال آمریکا هم حسننیت نشان دادیم، هم قدم جلو گذاشتیم و هم به تعهداتمان عمل کردیم، اما هر بار با دیوار سخت بدعهدی مواجه شدیم.»
نقد بدعهدیهای تاریخی؛ از بوش پدر تا ترامپ
تهیهکننده «پرونده باز» با اشاره به جزئیات تاریخی مستند، به بازخوانی ضربههایی پرداخت که دولتهای مختلف ایران از آمریکا دریافت کردند:
دوران هاشمی رفسنجانی: «ببینید جورج بوش پدر چه بلایی سر آقای هاشمی آورد؛ کسی که نگاهش به تلطیف فضا مشخص بود.»
دوران خاتمی: «بوش پسر در پاسخ به سیگنالهای دولت وقت، ایران را محور شرارت نامید.»
دوران روحانی: «شفافترین دوره که ترامپ رسماً زیر میز توافقی زد که ایران تماماً به آن متعهد بود.» او با انتقاد از پررنگ شدن خطوط سیاسی داخلی گفت: «گاهی دعواهای جناحی باعث میشود دشمن اصلی را فراموش کنیم. ما نباید فریادی که باید سر آمریکا بکشیم را نثار همدیگر کنیم؛ هرچند نقد به سستیهای داخلی هم جای خود را دارد.»
دکترین مذاکره؛ مبارزه در لباسی دیگر
یکی از بخشهای چالشبرانگیز این گفتوگو، نگاه یزدی به مفهوم مذاکره بود. او با رد دوقطبی «مذاکرهطلبی یا جنگطلبی» تصریح کرد: «مذاکره نه خوب است و نه بد؛ مذاکره ادامه جنگ است. برخی فکر میکنند به محض آمدن اسم مذاکره باید موضع بگیرند، در حالی که مذاکره هم یک ابزار مبارزه است. اما باید دانست که گاهی خسارتِ تن ندادن به جنگ و پذیرش یک مذاکره ذلیلانه، از خودِ جنگ زیانبارتر است.» وی تاکید کرد که رهبری و امام (ره) همواره از رویارویی مستقیم پرهیز داشتند، اما این به معنای انفعال نیست. او از برخوردهای حذفی و توهینآمیز با مقامات دیپلماتیک یا رؤسای قوا در فضای داخلی انتقاد کرد و آن را ناشی از عدم درک درستِ فرآیند مبارزه دانست.
رسانه ملی؛ کلیشهسازی به جای جریانسازی
صریحترین بخش سخنان یزدی به نقد عملکرد صداوسیما و رسانههای داخلی اختصاص داشت. او با ابراز ارادت به مدیریت فعلی رسانه ملی، اما ساختار کلی را دچار «لکنت» دانست و گفت:
«ما عملاً رسانه نداریم. سالهاست رسانه ما در قبال مسائل مهم کشور الکن است. همهاش مجبور است با یک محافظهکاری بیمبنا و عدم اعتماد به نفس، کلیشههایی را تکرار کند که قبلاً تکرار شده و خطری ندارد.»
یزدی با اشاره به سکوت کارشناسان و ژورنالیستها در شرایط حساس کنونی، این وضعیت را برخلاف توصیههای صریح رهبری مبنی بر تبیین و گفتگو با مردم دانست و افزود: «اشکال تلویزیون این است که اگر هم برنامه خوبی مثل "به وقت ایران" ساخته شود، تبدیل به یک "جریان" نمیشود. رسانه باید بتواند حرف تلخ را بزند و از منافع ملی با شجاعت دفاع کند، نه اینکه پشت شعارها پنهان شود.»
سخن پایانی: تاریخ تکرار میشود
محسن یزدی در پایان خاطرنشان کرد که هدف «پرونده باز» آگاهیبخشی به نسلی است که شاید تاریخ معاصر را تنها از دریچه شبکههای اجتماعی دیده باشند. او تاکید کرد که شناخت واقعبینانه دشمن، تنها راه پیشگیری از تکرار تجربههای تلخ گذشته در مسیر دیپلماسی است.
