در هفته جمعیت مطرح شد؛
سالمندی شتابان جمعیت؛ تهدیدی خاموش برای اقتصاد سلامت خانواده ایرانی
هفته ملی جمعیت در حالی آغاز شده است که کارشناسان هشدار میدهند ایران با یکی از سریعترین روندهای سالمندی در جهان روبهرو است، روندی که اگر برای آن زیرساختهای اقتصادی، درمانی و اجتماعی فراهم نشود میتواند در دو دهه آینده به یکی از بزرگترین بحرانهای کشور تبدیل شود.
به گزارش روابط عمومی مرک زهنری رسانهای نهضت، سالمندی جمعیت صرفاً به معنای افزایش تعداد افراد بالای ۶۰ سال نیست. این پدیده بهتدریج ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور را دگرگون میکند. بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، سن ۶۰ سالگی آغاز دوره سالمندی است. این دوره شامل سالمند جوان، سالمند میانی و سالمند بسیار سالخورده میشود و به خودی خود مترادف با ناتوانی نیست.
اما مسئله اصلی برای ایران نه اصل سالمند شدن بلکه سرعت بسیار بالای این تحول جمعیتی است.
ایران وارد مرحله سالمندی شده است
طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۱۰ میلیون نفر از جمعیت ایران بالای ۶۰ سال بودند. اکنون این نسبت به حدود ۱۴ درصد رسیده است یعنی ایران رسماً وارد مرحله سالمندی شده است.
سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، میگوید: اگر سهم سالمندان در یک کشور کمتر از ۷ درصد باشد جامعه جوان است، بین ۷ تا ۱۴ درصد، جامعه در حال ورود به سالمندی است، بین ۱۴ تا ۲۱ درصد، جامعه سالمند محسوب میشود و بیش از ۲۷ درصد جامعه شدیداً سالخورده خواهد بود.
بر اساس این شاخصها ایران در آستانه عبور از مرحله ورود به سالمندی و حرکت به سمت جامعه سالمند قرار دارد.
از ۱۴ درصد امروز تا بیش از ۳۱ درصد در سال ۱۴۳۰
پیشبینیها نشان میدهد تا سال ۱۴۳۰ بیش از ۳۱ درصد جمعیت ایران سالمند خواهند بود یعنی تقریباً از هر سه ایرانی یک نفر بالای ۶۰ سال خواهد بود.
این در حالی است که میانگین جهانی در همان زمان حدود ۲۱.۵ درصد برآورد میشود. به عبارت دیگر ایران با سرعتی بسیار بیشتر از متوسط جهان در حال پیر شدن است.
روندی که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته طی ۸۰ تا ۹۰ سال رخ داده در ایران ظرف حدود ۳۰ سال اتفاق خواهد افتاد.
چرا ایران اینقدر سریع پیر میشود؟
دو عامل اصلی این تحول عبارتاند از:کاهش شدید نرخ باروری و افزایش امید به زندگی.
امید به زندگی در ایران به حدود ۷۶ سال رسیده در مقابل نرخ باروری به سطحی رسیده که دیگر برای جایگزینی نسلها کافی نیست. نتیجه این دو روند، رشد سریع جمعیت سالمند و کوچک شدن جمعیت فعال کشور است.
سالمندی شتابان و فشرده؛ ترکیب خطرناک
کارشناسان از اصطلاح سالمندی شتابان و فشرده برای توصیف وضعیت ایران استفاده میکنند. یعنی سالمندان نهتنها به سرعت افزایش مییابند بلکه همزمان با مشکلات متعددی روبهرو هستند: بیش از ۶۰ درصد سالمندان دارای یک یا چند بیماری مزمن هستند. بیش از ۲۵ درصد آنان با فقر زندگی میکنند.
تنهایی و انزوای اجتماعی در حال افزایش است. زنان سالمند بیش از دیگران در معرض آسیب قرار دارند. سالمندان تنها رو به افزایشاند. ان وضعیت بار مضاعفی بر خانوادهها و نظام رفاهی وارد میکند.
تهدید برای اقتصاد و صندوقهای بازنشستگی
افزایش تعداد سالمندان به معنای کاهش نسبت جمعیت شاغل به بازنشسته است. این مسئله فشار سنگینی بر صندوقهای بازنشستگی وارد میکند، صندوقهایی که بسیاری از آنها هماکنون نیز با کسری منابع روبهرو هستند.
همچنین هزینههای درمان و مراقبت افزایش مییابد. نیروی کار کاهش پیدا میکند. رشد اقتصادی کند میشود. وابستگی بودجه عمومی بیشتر میشود.
خانواده سنتی دیگر پاسخگو نیست
حسامالدین علامه رئیس سابق دبیرخانه شورای ملی سالمندان هشدار میدهد: ساختار سنتی خانواده در حال تغییر است.کاهش تعداد فرزندان، مهاجرت، اشتغال زنان و افزایش سالمندان تنها سبب شده مدل قدیمی مراقبت خانوادگی کارایی گذشته را نداشته باشد.
به گفته او، اگر زیرساختهای جدید طراحی نشود، کشور با افزایش هزینههای خانوار و دولت، ازدحام مراکز درمانی، سالمندان رهاشده و بحران اخلاقی در مراقبت از سالمندان مواجه خواهد شد.
سالمندی کشورهزینههای درمان را افزایش میدهد، ظرفیت بیمارستانها را تحت فشار قرار میدهد و نیاز به پرستاران، پزشکان و مراقبان تخصصی را بیشتر میکند.
آیا هنوز فرصت باقی است؟
بله اما این فرصت محدود است. ایران هنوز میتواند با سیاستگذاری هوشمندانه بحران را مدیریت کند. راهکارهای کلیدی عبارتاند از: حمایت مؤثر از فرزندآوری، توسعه بیمه مراقبت طولانیمدت، گسترش مراقبت در منزل، ایجاد شهرهای دوستدار سالمند، تقویت مشارکت اجتماعی سالمندان و آموزش خانوادهها.
سالمندی تهدید یا فرصت؟
سالمندی جمعیت لزوماً تهدید نیست. اگر کشور برای آن آماده باشد سالمندان میتوانند سرمایهای ارزشمند از تجربه، دانش و مشارکت اجتماعی باشند. اما اگر زیرساختها فراهم نشود همین تحول جمعیتی میتواند به بحرانی گسترده در حوزه سلامت، اقتصاد و رفاه اجتماعی تبدیل شود.
ایران در آستانه یکی از مهمترین تحولات جمعیتی تاریخ خود قرار دارد. تا دو دهه آینده از هر سه ایرانی یک نفر سالمند خواهد بود. این واقعیت، زنگ خطری جدی برای نظام سلامت، اقتصاد، صندوقهای بازنشستگی و ساختار خانواده است.
هفته ملی جمعیت یادآور این واقعیت است که فرصت برنامهریزی محدود است. تصمیمهایی که امروز گرفته میشود، کیفیت زندگی میلیونها سالمند ایرانی در دهههای آینده را رقم خواهد زد و باید سیاستهایی را در راستای جوانی جمعیت و تشویق زوجهای جوان به فرزندآوری اتخاذ کرد.
